pamflet "naar een liberaal pensioenstelsel"

Liberalen staal pal voor het principe dat jonge en oude mensen in staat worden gesteld de regie over het eigen leven te kunnen voeren. Vrijheid, verantwoordelijkheid en sociale rechtvaardigheid zijn voor liberalen essentiële beginselen en uitgangspunten voor politiek en maatschappelijk handelen. Het pensioenstelsel beoogt om ouderen bescherming te bieden tegen armoede en er voor te zorgen dat mensen na pensionering een voldoende levensstandaard kunnen behouden.


                          PAMFLET

             ‘NAAR EEN LIBERAAL PENSIOENSTELSEL’
               
Aanbevelingen van het Seniorennetwerk

Inleiding

Sociale rechtvaardigheid centraal
Liberalen staal pal voor het principe dat jonge en oude mensen in staat worden gesteld de regie over het eigen leven te kunnen voeren. Vrijheid, verantwoordelijkheid en sociale rechtvaardigheid zijn voor liberalen essentiële beginselen en uitgangspunten voor politiek en maatschappelijk handelen.
Het pensioenstelsel beoogt om ouderen bescherming te bieden tegen armoede en er voor te zorgen dat mensen na pensionering een voldoende levensstandaard kunnen behouden.


Het huidige Nederlandse pensioenstelsel
Het Nederlandse pensioenstelsel wordt internationaal geroemd. Naast een algemene volksverzekering van de AOW in de eerste pijler, kent de tweede pijler van ons stelsel werknemerspensioenen en beroepspensioenen met een deelnamegraad van 90%. De derde pijler bestaat uit de vrijwillige, individuele pensioenproducten. Toch kraakt het Nederlandse pensioenstelsel. Mede door de recente crisis en de lage
rentestand moesten pensioenaanspraken in sommige gevallen worden gekort. Ook is indexatie aan prijs, laat staan loonontwikkelingen, niet aan de orde.

Kaders  voor een nieuwe pensioenstelsel noodzakelijk

De arbeidsmarkt is zich zeer snel aan het veranderen. Daarnaast is er het feit is dat veel mensen een laag pensioenbewustzijn hebben. Bovendien kenmerkt het gedrag zich vaak tot korte termijn doelstellingen. Anderzijds bestaat er een wens dat mensen ook na pensionering hun levensstandaard willen behouden. Maatschappelijk is er zelfs een noodzaak dat het pensioen goed geregeld is, zodat mogelijke armoedeproblemen niet op de overheid worden afgewenteld.

Welke randvoorwaarden voor een liberaal pensioenstelsel?

Ook in liberale kring is er de roep om zekerheid, meer transparantie, eigendomrechten, maatwerk en keuzemogelijkheden.

De vraag rijst hoe een overheid vanuit liberale invalshoek binnen deze lastige dilemma’s zou moeten opereren.
In 2015 heeft het Seniorennetwerk de meningen gepeild bij haar achterban, de overige partijleden, de JOVD,  Partijcommissie Inhoudelijke Vernieuwing en de partijcommissie pensioenen.


Het  VVD Seniorennetwerk heeft uit al die discussies  een aantal belangrijke aanbevelingen gedestilleerd.

 

 

1.        Behoud AOW als volksverzekering met een bestaansminimum


Huidige stelsel

De AOW is momenteel gekoppeld aan het minimumloon. Een alleenstaande ontvangt 70% van het minimumloon en echtpaar/partners ontvangen elk 50%. Door de koppeling aan het minimumloon (de minimum-minimumkoppeling) is de AOW zelfs hoger dan de bijstandsuitkering. Behoud van de huidige AOW als volksverzekering met een bestaansminimum legt al een aanzienlijk beslag op de financiën van de mensen die thans werken (financiering door omslagstelsel).

Basis voor omslagstelsel krimpt
Mede met het oog op de vergrijzing, waardoor minder werkenden de kosten van steeds meer AOW-gerechtigden moeten opbrengen, is een verbetering van de huidige AOW niet aan de orde. Ook de suggestie, die in sommige kringen wordt gehoord om een vermogenstoets in te voeren, wordt door het Seniorennetwerk strikt afgewezen.

 

 

 


Randvoorwaarden voor een toekomstbestendige AOW
De AOW regelt als volksverzekering een wettelijk basispensioen voor iedereen die in Nederland woont of gewerkt heeft .Aan dat uitgangspunt mag niet worden getornd. Ook mogelijke verdere fiscalisering van de AOW  mag niet gebeuren.
Nivelleringspolitiek door middel van pensioenbeleid kan binnen het Seniorennetwerk op geen enkele vorm van sympathie rekenen.

Naar het oordeel van het Seniorennetwerk dient de huidige AOW als volksverzekering met een bestaansminimum te worden gehandhaafd.

2.        Verplichtstelling noodzakelijk voor voldoende levensstandaard


Liberale overpeinzing

Liberalen zijn over het algemeen wars van verplichtingen. De vrijheid van het individu is voor ons zeer belangrijk. Met een verwijzing naar de eigen verantwoordelijkheid van datzelfde individu wordt overheidsbemoeienis met pensioenbeleid vaak afgewezen. De vraag is echter of een dergelijke opstelling wel uiteindelijk in het belang van het individu is. Vrijheid is onmisbaar voor de ontplooiing van het individu. Zoals het ook staat verwoord op de website van onze eigen partij bedoelen we daarmee de vrijheid op geestelijk, staatkundig en materieel gebied. Het is essentieel dat de levensstandaard na pensionering zoveel mogelijk behouden blijft om de ontplooiing van het individu te kunnen waarborgen. Ook in onze partij wordt erkend dat het pensioenbewustzijn bij veel burgers laag is en dat het gedrag van mensen in veel gevallen wordt bepaald door korte termijn denken, met aanzienlijke achteruitgang van het inkomens bij pensionering tot gevolg. Dat kan weer leiden tot aanspraak op maatschappelijke (inkomensafhankelijke) voorzieningen (bijvoorbeeld huur- en zorgtoeslag) Deze uitgaven moeten dan door middel van belastingen door werkende Nederlanders worden opgebracht.

 

Verplichtstelling noodzakelijk

Deze overwegingen leiden er toe dat het Seniorennetwerk pleit voor een verplichtstelling pensioenen voor alle werkenden. Hieronder vallen dus ook ZZP-ers/ ondernemers. Over de exacte vormgeving van de verplichtstellingsbeschikking vindt overleg plaats. Dat hangt ook samen met de discussie over de toekomst van het pensioenstelsel die in de nabije toekomst gevoerd wordt. Hoewel het huidige stelsel van verplichtstellingen niet perfect is moeten we ons wel realiseren dat 90% van de werkenden onder dit stelsel vallen. Ook om draagvlak bij werkgevers/werknemers te behouden, die wel de premie van de pensioenregelingen opbrengen als gevolg van arbeidsvoorwaardelijke afspraken pleiten wij voor een zorgvuldige benadering van de huidige verplichtstellingsbeschikking.


Maatwerk noodzakelijk

Wel kunnen wij ons voorstellen dat de verplichtstelling een bepaald minimumpercentage van het inkomen bedraagt en dat een maximum wordt aangebracht aan een bedrag gelijk aan het maximumloon van de coördinatiewet sociale verzekeringen. Daarnaast moet ook aandacht worden geschonken aan de voorwaarden van vrijstelling indien er zodanig vermogen aanwezig is dat het pensioen uit eigen middelen/vermogen kan worden gefinancierd. Tot slot heeft de overheid in navolging van de aanbevelingen commissie Goudzwaard een taak te controleren of bij regelingen pensioenambitie, zekerheid en kosten pensioenregeling voldoende met elkaar in evenwicht zijn.



3.        Keuzevrijheid pensioenuitvoerders onder randvoorwaarden

Keuzevrijheid met dilemma’s

In beginsel pleiten wij voor het uitgangspunt keuzevrijheid voor de pensioenuitvoerder. Dit roept echter ook dilemma’s op.
De vraag kan worden gesteld of een dergelijke keuze, gezien de complexiteit van het pensioenstelsel, geheel realistisch is. We kennen tot op heden verschil in pensioenregelingen. Pensioenregelingen kennen solidariteitsaspecten die zeker in geval van risicodeling van toegevoegde waarde zijn. Keuzevrijheid van pensioenuitvoerders zou dergelijke regelingen kunnen ondergraven.
Tot slot moet ook worden gewezen op kosten bij de uitvoering van regelingen en mogelijke cherry-picking. Iedereen zal zich graag aansluiten bij het pensioenfonds met de hoogste dekkingsgraad.
Als keuze-elementen toenemen, zullen de uitvoeringskosten stijgen wat ten koste gaat van de uiteindelijke pensioenuitkeringen.

 

 

 


Voldoende garanties

Het Seniorennetwerk is voor het uitgangspunt van het vergroten van de keuzevrijheid en het vergroten van concurrentie tussen uitvoerders, maar dan zullen er voldoende garanties moeten zijn dat er voor bovengenoemde  problemen oplossingen voorhanden zijn.

 

   

4.        Fiscale facilitering

De overheid voert beleid waardoor mensen door middel van de omkeeregeling (premie is aftrekbaar en pensioen is later belast) fiscaal gefaciliteerd pensioen kunnen opbouwen. De fiscale facilitering stopt bij een inkomen van€ 100.000,--.  
De roep om dat bedrag verder te beperken wordt door ons strikt afgewezen. De gedachte dat mensen met een midden-inkomen pensioen moeten opbouwen vanuit een netto-inkomen vinden wij afschrikwekkend. De groepen waarover we spreken zijn al het slachtoffer van een progressieve belastingdruk en zullen naar verwachting met nog veel meer kosten worden geconfronteerd. Denk aan bijvoorbeeld zorgkosten.



5.        Solidariteit; risicodeling ja, risicoverevening nee


Doorsneepremie afschaffen

Het Nederlandse pensioenstelsel kenmerkt zich door solidariteitsaspecten. Het is liberaal om het individu te beschermen tegen risico’s die niet of moeilijk te verzekeren zijn. In het geval van risicodeling bestaat er een vorm van wederkerigheid waarbij niet op voorhand vast staat welk individu/ groep meer profiteert. Risico’s zoals ten aanzien van gezondheid en levensverwachting vallen hieronder.
Maar in geval van risicoverevening staat op voorhand vast welke groep meer profiteert. Dat is bijvoorbeeld het geval bij de doorsneepremie. Jongeren subsidiëren hier ouderen vanaf 45 jaar. Het Seniorennetwerk kan zich voorstellen dat de doorsneepremie wordt afgeschaft.

 

Lasten niet eenzijdig afwikkelen op 45 plusser
Daarbij moet echter wel rekening worden gehouden met het gegeven dat de ouderen van nu in het verleden als jongeren de premie voor de toenmalige ouderen hebben betaald. In geval van afschaffing doorsneepremie zal er dus een overgangsmaatregel tot stand moeten komen waardoor de lasten niet eenzijdig worden afgewenteld op de mensen van 45 jaar of ouder.

 

 

6.        Keuzemogelijkheden en eigendomsrechten


Huidige keuzemogelijkheden

De huidige pensioenregelingen kennen al een aantal keuzemogelijkheden (uitruil Ouderdomspensioen – Nabestaandenpensioen, mogelijkheden uitstellen of vervroegen pensioen, mogelijkheden hoog-laag constructies en pensioenknip) Daar waar mogelijkheden zijn om keuzemogelijkheden te bevorderen (denk aan studie, beleggingsmogelijkheden tijdens uitkeringsfase of meer keuzevrijheid van het  tijdstip en soort uitkering) meent het Seniorennetwerk dat die mogelijkheden moeten worden geboden..

Pas op met  individuele eigendomsrechten
Er wordt echter ook gepleit voor individuele eigendomsrechten. Wat individuele eigendomsrechten precies betekenen is voor ons nog niet geheel duidelijk. Als het echter tot gevolg heeft, dat men tijdens de opbouwfase van pensioen kapitaal kan onttrekken voor bijvoorbeeld de aflossing van de eigen woning schuld (hypotheek), heeft dat voor de opbouw van pensioen verstrekkende gevolgen. Het kapitaal kan niet renderen en zal per definitie leiden tot een substantieel lager pensioen. Het pensioenstelsel is daar niet voor ontwikkeld. Individuele eigendomsrechten mogen niet tot gevolg hebben dat kapitaal voor opbouw van pensioenen wordt onttrokken voor andere doeleinden.



7.        Europa; handen af van ons pensioen

Het Seniorennetwerk constateert dat de Nederlandse pensioenregelingen internationaal als één van de beste pensioenstelsels wordt gewaardeerd. De hoge deelnamegraad en het reeds opgebouwde vermogen hebben veel internationale appreciatie. Toch liggen er bedreigingen vanuit de EU op de loer (IORP-richtlijn, Portability richtlijn, Solvency). Daardoor dreigt een situatie dat pensioenfondsen nog hogere buffers moeten aanhouden waardoor de gepensioneerden minder pensioen krijgen en/of fondsen met hogere kosten worden geconfronteerd.
Pensioen dient naar het oordeel van het Seniorennetwerk geen onderdeel te zijn van Europees beleid.
Ons uitgangspunt is ‘ Europa handen af van ons pensioen’.

 

 

8.        Aandacht voor indexatieachterstand


Indexatieachterstand niet in te halen

De indexatieachterstand voor gepensioneerden zal gemiddeld tussen de 5 en 15% bedragen. Uitschieters naar boven of beneden zullen zeker voorkomen. Door het nFTK zullen kortingen minder snel tot stand komen. Als er wel moet worden gekort kan dat over een langere termijn worden uitgesmeerd.
Keerzijde van het nFTK is echter wel dat indexactie van pensioenen die zijn in gegaan in de nabije toekomst vrijwel onmogelijk zijn vanwege de benodigde dekkingsgraden.

Aandacht voor de koopkracht van de seniore kiezer!

Electoraal zijn senioren van grote betekenis. Als indexatie voor gepensioneerden in de komende jaren niet zal plaatsvinden,  kan dat leiden tot veel maatschappelijke onvrede, mede omdat andere maatschappelijke bijdragen ( heffingen) ook blijven stijgen en een gepensioneerde geen mogelijkheden heeft om oplopende tekorten aan te vullen.
Natuurlijk realiseren ook de VVD senioren zich dat  beleggingsresultaten niet optimaal zijn, de rentestand laag is en de regelgeving is verscherpt. Toch is het Seniorennetwerk van mening dat er maatregelen (bijvoorbeeld in fiscale sfeer) moeten komen  om de koopkracht van ouderen te beschermen.

 


9.    Vertegenwoordiging in pensioenfondsen
Tot slot een laatste pleidooi gericht aan de VVD zelf.
Gepensioneerden hebben het recht om in besturen van pensioenfondsen te worden verkozen. Het zijn nu vooral vakbonden die kandidaten naar voren schuiven.
Het Seniorennetwerk wil graag in overleg met de verantwoordelijke organen / politici in onze partij om de vertegenwoordiging van VVD namens gepensioneerden in pensioenfondsen te verbeteren.

 

 

 

 

 

Voor meer informatie:

Frank Rohof:      frank@rohof.net

Monique Boskma: info@commitconsulting.nl